Hidrolojik Çalışmalar

• Akarsu Havzaları
• Gözlem İstasyonları
• Küçük Sular ve Araştırma Havzaları
• Proje Hidrolojisi Çalışmaları
• Hidrometrik Değerlendirme Çalışmaları
• Sediment ve Su Kalitesi Çalışmaları
• Hidrometrik Tesis ve Cihazlar
• Kullanılan Hidrolojik Yazılımlar
• Enerji ve Suyunu Hesapla
• Hidroloji Siteleri
• Yayın Listesi
• İdari Yapı
• Veri Talebi

Akarsu Havzaları

Gözlem İstasyonları

EİEİ, Hidrolik Etütler Dairesi Başkanlığına bağlı 11 adet Hidrometrik Etüt Merkezinde hidrolojik gözlem amacıyla değişik tipte gözlem istasyonları işletilmektedir. Bunlar;

1. Akarsu Gözlem İstasyonu (AGİ)
2. Aylık Akarsu Gözlem İstasyonu (AAGİ)
3. Yıllık Akarsu Gözlem İstasyonu (YAGİ)
4. Göl Gözlem İstasyonu (GGİ)
5. Aylık Göl Gözlem İstasyonu (AGGİ)
6. Sediment Örneği Akarsu Gözlem İstasyonu (SAGİ)
7. Proje Amaçlı Sediment Örneği Alınan Yerler
8. Kar Gözlem İstasyonu (KGİ)
9. Aylık Kar Gözlem İstasyonu (AKGİ)
10. Su Örneği Akarsu Gözlem İstasyonu (SÖAGİ)
11. Proje Amaçlı Su Örneği Alınan Yerler
12. Kanal Gözlem İstasyonları
13. Meteoroloji Gözlem İstasyonları
14. Yağış ve Buharlaşma Gözlem İstasyonları'dır.

Akarsu Gözlem İstasyonları (AGİ)

Havzalara göre işletilen ve işletilmiş AGİ' ları aşağıdaki tablolarda verilmektedir. Tablolarda AGİ' nin nosu, adı, açılış ve kapanış tarihleri, havza alanı, kotu, istasyondaki yapılar, pafta numaraları, coğrafi koordinatlar ve istasyonla ilgili bazı açıklamalar bulunmaktadır. Ayrıca bu tablolarda istasyondan su kalitesi veya sediment örneği alınıp alınmadığı belirtilmektedir.

Meriç Havzası AGİ' ları (01)
Müteferrik Marmara Suları Havzası (02)
Susurluk Havzası (03)
Müteferrik Ege Suları Havzası (04)
Gediz Havzası (05)
Küçükmenderes Havzası (06)
Büyükmenderes Havzası (07)
Müteferrik Batı Akdeniz Suları Havzası (08)
Müteferrik Orta Akdeniz Suları Havzası (09)
Burdur Gölü Kapalı Havzası (10)
Afyonkarahisar Suları Kapalı Havzası (11)
Sakarya Havzası (12)
Müteferrik Batı Karadeniz Suları Havzası (13)
Yeşilırmak Havzası (14)
Kızılırmak Havzası (15)
Orta Anadolu Kapalı Havzası (16)
Müteferrik Doğu Akdeniz Suları Havzası (17)
Seyhan Havzası (18)
Hatay Suları Havzası (19)
Ceyhan Havzası (20)
Fırat-Dicle Havzası
      Fırat Nehri ve kolları (21)
      Dicle Nehri ve kolları (26)

Müteferrik Doğu Karadeniz Suları Havzası (22)
Çoruh Havzası (23)
Aras Havzası (24)
Van Gölü Kapalı Havzası (25)

Kanal Akarsu Gözlem İstasyonları

- Akarsu havzalarında işletilmiş ve işletilmekte olan Kanal Gözlem İstasyonları ve özellikleri

Göl Gözlem İstasyonları

- Havzalara göre işletilmiş ve işletilmekte olan Baz Göl Gözlem İstasyonları ve özellikleri
- Aylık Göl Gözlem İstasyonları ve özellikleri

Kar Gözlem İstasyonları

- Akarsu havzalarında işletilmiş ve işletilmekte olan Kar Gözlem İstasyonları ve özellikleri

Hidrolojik Gözlem İstasyonları ile İlgili Bazı Bilgiler

Havzalara göre açık, kapalı ve toplam AGİ ile Kanal AGİ sayılarına ait tablo


Havzalara göre açık, kapalı ve toplam Baz Göl Gözlem ile Aylık Göl Gözlem istasyon sayılarına ait tablo

Havzalara göre açık, kapalı ve toplam KGİ sayılarına ait tablo

Küçük Sular ve Araştırma Havzaları

KÜÇÜK SULAR VE ARAŞTIRMA HAVZALARI ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ

Görev Tanımı
Hidroelektrik potansiyelin belirlenmesi için küçük sularda istasyon açılmasını ve işletilmesini, hidroelektrik potansiyelin hesaplanması için gerekli görülen yerlerde müteferrik ölçümler yapılmasını, küçük akarsularda hidroelektrik potansiyel araştırmaları için gerekli akım çalışmalarını, küçük akarsularla üzerindeki istasyonların değerlendirilmiş akım değerlerini toplar, analiz yapar, diğer istasyonlarla arasındaki münasebetleri araştırır. Bu görevlerini yerine getirmek için uygun görülen yerlerde hidrolojik ve meteorolojik istasyonlar kurarak işletir. Günümüze kadar Türkiye genelinde toplam 691 tane YAGI (Yıllık Akarsu gözlem İstasyonu) ve 369 tane AAGİ (Aylık Akarsu Gözlem İstasyonu) kurarak işletmiştir. Bu istasyonların havzalara göre dağlımı, açık ve kapalılık durumu ve ait oldukları hidrometrik bölge şefliklerini gösteren çizelge Tablo 32' de görülmektedir. Ayrıca, araştırma havzaları açıp, bu havzalarda yağış-akış ilişkisinin bulunması için gerekli meteorolojik istasyonların açılması ve işletilmesi işlerini yapar.

Şube Müdürlüğüne Bağlı Şeflikler
1. Meteorolojik Veri Analiz Şefliği
2. Arazi Yapısı Etütleri Şefliği
3. Hidrolojik Değerlendirme Ve Şebeke Etütleri Şefliği
4. Toprak Kullanımı Ve Değerlendirme Şefliği
5. İstatistiki Analiz ve Araştırma Şefliği

Havza ve Bölge Şefliklerine göre AAGI ve YAGI istasyonlarının tabloları

Hidrometri Bölge Şeflikleri ve Havzalara göre AAGİ ve YAGI istasyonlarının dağılımı
Tablo 32 ve Tablo 33'de görülmektedir.

Havza ve Bölge Şefliklerine göre AAGİ ve YAGI istasyonlarının grafikleri
AAGİ istasyonları
YAGI İstasyonları

Küçük Sular ve Araştırma Havzaları Haritası

Havzalara göre işletilmekte olan ve daha önce işletilmiş olan AAGİ ve YAGİ istasyonlarını gösteren haritalar aşağıdaki gibidir.

1. Meriç Havzası
2. Marmara Suları Havzası
3. Susurluk Havzası
4. Ege Suları Havzası
5. Gediz Havzası
6. Küçükmenderes Havzası
7. Büyükmenderes Havzası
8. Batı Akdeniz Suları Havzası
9. Orta Akdeniz Suları Havzası
10. Burdur Gölü Kapalı Havzası
11. Afyon Suları Kapalı Havzası
12. Sakarya Havzası
13. Batı Karadeniz Suları Havzası
13. Batı Karadeniz Suları Havzası
14. Yeşilırmak Havzası
14. Yeşilırmak Havzası
15. Kızılırmak Havzası
15. Kızılırmak Havzası
16. Orta Anadolu Kapalı Havzası
17. Doğu Akdeniz Suları Havzası
18. Seyhan Havzası
19. Hatay Suları havzası
20. Ceyhan Havzası
21. Fırat Havzası
21. Fırat Havzası
21. Fırat Havzası
22. Doğu Karadeniz Havzası Suları Havzası
22. Doğu Karadeniz Havzası Suları Havzası
23. Çoruh Havzası
24. Aras Havzası
25. Van Gölü Kapalı Havzası
25. Van Gölü Kapalı Havzası
25. Van Gölü Kapalı Havzası
25. Van Gölü Kapalı Havzası
26. Dicle Havzası
26. Dicle Havzası

Havzalarda yer alan AAGİ ve YAGİ' larına ait genel bilgiler aşağıdaki tablolarda verilmektedir.

1. Meriç Havzası
2. Marmara Suları Havzası
3. Susurluk Havzası
4. Ege Suları Havzası
5. Gediz Havzası
6. Küçükmenderes Havzası
7. Büyükmenderes Havzası
8. Batı Akdeniz Suları Havzası
9. Orta Akdeniz Suları Havzası
10. Burdur Gölü Kapalı Havzası
11. Afyon Suları Kapalı Havzası
12. Sakarya Havzası
13. Batı Karadeniz Suları Havzası
14. Yeşilırmak Havzası
15. Kızılırmak Havzası
16. Orta Anadolu Kapalı Havzası
17. Doğu Akdeniz Suları Havzası
18. Seyhan Havzası
19. Hatay Suları havzası
20. Ceyhan Havzası
21. Fırat Havzası
22. Doğu Karadeniz Havzası Suları Havzası
23. Çoruh Havzası
24. Aras Havzası
25. Van Gölü Kapalı Havzası
26. Dicle Havzası

Küçük Sular ve Araştırma Havzaları Müdürlüğü gerekli gördüğü yelerde Kar Gözlem İstasyonları, Meteoroloji Gözlem İstasyonları ve Yeraltı Suyu Gözlem İstasyonları (Kuyu) da açarak işletmektedir. Günümüze kadar açılan ve değerlendirilen istasyonlar ve genel bilgileri aşağıdaki tablolarda verimiştir.

Kar Gözlem İstasyonları
Meteoroloji Gözlem İstasyonları
KHES amaçlı Su Potansiyeli Çalışmaları (Tablo görünümü, Harita görünümü)

Proje Hidrolojisi Çalışmaları

PROJE HİDROLOJİSİ ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ ÇALIŞMALARI

Yüzeysel su kaynaklarımızın geliştirilmesi amacı ile tasarlanan su yapılarının ekonomik bir şekilde gerçekleştirilebilmesi ve işletilebilmesi için Şube Müdürlüğümüz tarafından yapılan "Mühendislik Hidrolojisi" çalışmaları; suyun kullanımı ve kontrolü için gerekli olan bilgileri içermekte, projelerin ilk etüt, master plan, yapılabilirlik ve kesin proje aşamalarına cevap vermekte olup iç ve dış ihaleler için yeterli düzeydedir.

Mühendislik Hidrolojisi raporları kapsamlı ve düzenli olarak 1973 yılından beri yayımlanmaktadır. 2002 yılı sonuna kadar yenileme çalışmaları da dahil olmak üzere 54 adet rapor yayımlanmıştır. Bunların bazıları İngilizceye tercüme edilmiştir (Tablo 92).

Şube Müdürlüğümüz bu konuda diğer kuruluşların taleplerine de ücret karşılığı cevap vermektedir.

Yasa gereği, "Yap İşlet Devret" ve "Otoprodüktör" kapsamına göre tesis edilip işletilmek amacıyla özel firmaların hazırladığı ve Bakanlığımız tarafından idaremize gönderilen HES ve Baraj raporlarının "su kaynakları" ile ilgili bölümleri de şubemizce incelenmektedir. Bu konuda 2001 yılı sonuna kadar 314 adet rapor incelenmiş ve görüş bildirilmiştir.

"Mühendislik Hidrolojii Raporları"'da izlenmekte olan yöntem ve çalışmalar aşağıda sıralanmıştır:

· Proje Yerinin Tanıtılması

o Proje yerinin, koordinatları coğrafik sınırları, yağış alanı değerleri, proje alanında yer alan önemli dağ ve tepelerin yükseklikleri, proje alanının hidrometeorolojik ağ haritası ve "Kot-Alan Eğrisi" verilir.

· İklim ve Bitki Örtüsü

o Yağış alanı içerisindeki Meteoroloji İstasyonlarının aylık,yıllık ve mevsimlik yağış değerleri,
o İzohital ve aritmetik ortalama yöntemleri ile hesaplanmış olan baraj yeri ortalama yıllık toplam yağış değerleri ve yağış haritası
o Gözlem sürelerinde ölçülmüş en yüksek kar derinlikleri,
o Yağış alanı içerisinde sıcaklık ölçümü yapılan Meteoroloji istasyonlarının aylık ortalama, aylık minimum ve aylık maksimum sıcaklık değerleri,
o Meteoroloji istasyonlarına ait gözlem sürelerindeki maksimum rüzgar hız ve yönleri verilir.
o Meteoroloji istasyonlarına ait aylık toplam buharlaşma ve sıcaklık değerleri kullanılarak baraj göl alanlarından olabilecek buharlaşma kayıpları hesaplanır.

· Su Temini

o Proje yerlerinin su temini çalışmalaında kullanılan Akarsu Gözlem İstasyonlarına (AGİ) ait bazı karakteristik bilgiler ve akım değerlendirme periyotları,
o AGİ'lerin gözlenmiş kendi aylık akım değerleri ile sentetik yöntemlerle hesaplanarak tamamlanmış akım değerleri,
o AGİ'lerin aylık akım değerlerinden faydalanılarak hesaplanan proje yeri aylık akım değerleri (m³/s ve hm³ olarak) ,
o Regülatör yeri günlük ortalama debi değerlerinin "Debi-Süreklilik" eğrisi verilir.

· Taşkınlar

o Yağış alanında oluşan taşkınların genel özellikleri (hangi aylarda gözlemlendiği, hengi bileşenlerden oluştuğu) ve tesis yeri taşkın değerlerinin nasıl hesaplandıkları anlatılır.
o Proje yerine ait çeşitli (2,5,10,25,50 ve 100 yıllık) tekerrürlü pik debi değerleri (noktasal ve/veya bölgesel) yöntemlerle hesaplanır.
o Baraj yerinin çeşitli süre (1,3,5,7,15,.... günlük) ve tekerrürlü (2,5,10,25,50 ve 100 yıllık) pik debi değerleri hesaplanır.
o Proje yerine en yakın AGİ'de gözlenmiş yıllık 7 günlük ortalama debi değerlerinin grafiksel tekerrür analizi yapılır.
o AGİ'lerde gözlenmiş ve sadece yağmurdan oluştuğu tesbit edilmiş, analiz edilebilir nitelikteki en büyük taşkın debi hidrografları ile bu taşkınları oluşturan saatlik yağış değerlerinin incelenmesiyle "Kritik Yağış Süresi", "Yağış-Akış" katsayısı ve "Birim Hidrograf" hesaplamaları yapılır.
o Gözlenmiş taşkın hidrograflarından birim hidrografın elde edilemediği durumlarda, uygun sentetik yöntemler kullanılarak birim hidrograf hesaplanır ve çizilir.
o Yağış alanında gözlenmiş debi hidrografları ile bunları oluşturan günlük yağış değerleri incelenerek en büyük fırtınaların tarihleri tesbit edilir.
o Gerek fırtına tarihlerindeki gerekse Meteorolojji İstasyonlarının gözlem süreleri boyunca gözlemlenmiş maksimum buhar basıncı değerleri kullanılarak, akış engeli yüksekliği ve çeşitli meteorolojik abak ve diagramlar yardımı ile tarihi fırtınaların maksimizasyon katsayıları hesaplanır.
o Meteoroloji İstasyonlarının, fırtına tarihlerindeki 0700, 1400, 2100 yağış değerleri kullanılarak "Yağış-Kütle" eğrileri hesaplanır.
o "Yağış-Kütle" eğrilerinden, yağış alanı "Kritik Yağış Süresi" ve fırtınaların "Gerçek Yağış Süre"leri tesbit edilir, eğriler üzerinden yağış blokları okunarak hesaplanır, bu yağış değerlerinin en uygun yöntemle havza ortalamaları hesaplanır ve maksimize edilir.
o "Yağış Blokları" ve "Havza Yağış-Akış" katsayısı kullanılarak "Akış Blokları" hesaplanır.
o "Birim Hidrograf" ve "Akış Blokları" yardımı ile fırtınaların "Muhtemel Maksimum Yağışın Akış Hidrograf"ları hesaplanır, en büyük pik değerini veren hidrograf seçilir.
o Ayrıca, "Muhtemel Maksimum Yağmurun Akış Hidrografı" alternatif bir çalışma olarak, istatistiksel (Herhfield) yöntem ile de hesaplanır ve sonuçları fiziksel yöntem sonuçları ile karşılaştırılır.
o Günlük debi hidrografları, günlük toplam yağış değerleri ve günlük ortalama sıcaklık değerlerinin, gözlemlenmiş kar sınır kotları ile birlikte analizleri sonucunda "Derece-Gün" yöntemi ile yağış alanının "Maksimum Kar Erime Oranı" hesaplanır.
o Yağış alanını en iyi şekilde temsil eden Meteroloji İstasyonuna ait günlük ortalama sıcaklık değerleri kullanılarak "Sıcaklık Dizayn Paterni" hesaplanır.
o "Maksimum Kar Erime Oranı" ve "Sıcaklık Dizayn Paterni" yardımı ile baraj yeri "Maksimum Kar Erime Hidrografları" elde edilir.
o Akarsu Gözlem İstasyonlarının günlük debi değerleri analiz edilerek proje yerinin "Maksimum Baz Akım" değeri hesaplanır.
o "Muhtemel Maksimum Yağışın Akış Hidrografı", "Maksimum Kar Erime Akımı Hidrografı" ve "Maksimum Baz Akımı" değerleri süperpoze edilerek, baraj yeri için "Dolusavak Proje Girişi Hidrografı" (Muhtemel Maksimum Taşkın Hidrografı) elde edilir.

Hidrometrik Değerlendirme Çalışmaları

EİEİ, 1935 yılından beri hidrometrik çalışmalar yaparak bu çalışmalarını yıllıklar şeklinde yayınlamaktadır. EİEİ ilk Akarsu Gözlem İstasyonunu, 1935 yılında Sakarya Nehri üzerinde Göksu kolundaki Hayriye Köy'de açmıştır. O günden günümüze kadar artan bir şekilde Türkiye coğrafyası üzerindeki birçok akarsuda gözlem istasyonu açmış ve işletmiştir. EİEİ'sinin kurulmasından günümüze kadar olan zaman diliminde açmış olduğu ve değerlendirmelerini kitap halinde yayınladığı Akarsu Gözlem İstasyonlarının havzalara göre dağılımları aşağıda Excel belgeleri olarak açabileceğiniz şekilde tablolarda verilmektedir.

- Meriç Havzası (01)

- Müteferrik marmara Suları (02)

- Susurluk Havzası (03)

- Müteferrik Ege Suları Havzası (04)

- Gediz Havzası (05)

- Küçükmenderes Havzası (06)

- Büyükmenderes Havzası (07)

- Müteferrik Batı Akdeniz Suları Havzası (08)

- Müteferrik Orta Akdeniz Suları Havzası (09)

- Burdur Gölü Kapalı Havzası (10)

- Afyonkarahisar Suları Kapalı Havzası (11)

- Sakarya Havzası (12)

- Müteferrik Batı Karadeniz Suları Havzası (13)

- Yeşilırmak Havzası (14)

- Kızılırmak Havzası (15)

- Orta Anadolu Kapalı Havzası (16)

- Müteferrik Doğu Akdeniz Suları Havzası (17)

- Seyhan Havzası (18)

- Hatay Suları Havzası (19)

- Ceyhan Havzası (20)

- Fırat-Dicle Havzası
       Fırat nehri ve kolları (21)
       Dicle nehri ve kolları (26)

- Müteferrik Doğu Karadeniz Suları Havzası (22)

- Çoruh Havzası (23)

- Aras Havzası (24)

- Van Gölü Kapalı Havzası (25)


Kar Gözlem İstasyonları

Göl Gözlem İstasyonları

Değerlendirme Şube Müdürlüğünde AGİ' lerin değerlendirilmesinin yanısıra 5 yılda bir Su Akımları Aylık Ortalama ve Göl Seviyeleri kitapları hazırlanmaktadır. Aylık Göl Gözlem İstasyonlarının da 5 yılda bir kitaplaştırılması çalışmaları yapılmaktadır.

Sediment ve Su Kalitesi Çalışmaları

1.1. Görev Tanımı

Hidrolik Etütler Dairesi Başkanlığının ana hizmet birimlerinden olan Sediment Etütleri Şube Müdürlüğü, ülkemizin yüzeysel sularının sediment ve su kalitesi ölçümlerini yapma ve sonuçlarını değerlendirerek yayınlama görevini sürdürmektedir.
Bu amaçla nehirlerimizdeki süspanse sediment ölçümlerine 1961 yılında, su kalitesi ölçümlerine ise 1970 yılında başlanmıştır. Yapılan çalışmalar sonucunda elde edilen sedimantolojik bilgiler yıllık halinde 1982, 1987, 1993, 2000 ve 2006 yıllarında yayınlanmıştır. Yapılan analizler sonucunda elde edilen su kalitesi bilgileri ise 1989, 1996 ve 2003 yıllarında yayınlanmıştır. Böylelikle, EİE kamu, özel ve akademik kuruluşların ihtiyaç duydukları verilerin sağlanmasında katkıda bulunmaktadır.

1.2. Sediment Etütleri Şube Müdürlüğü

Aşağıda belirtilen işleri yapar.
a) İdarece yapılacak ilk etüt, planlama, projelendirmeler için gerekli sediment taşınımı, birikimi ve nehir yatağı hareketleri konuları ile ilgili olarak erozyon etüt ve çalışmaları yapar.
b) Baraj yağış alanlarındaki erozyon miktarlarını belirlemek için erozyon sınıflandırması çalışmaları yapar.
c) Diğer kuruluşlar tarafından hazırlanan HES projelerine ait raporların tetkiki ile görüşlerin bildirilmesini sağlar.
d) Toplanan hidrometrik verileri doğal rejime dönüştürmek için istenen bilgileri ilgili kuruluşlardan alır, bu bilgiler yardımı ile akım verilerindeki düzeltmeleri yapar, gerekli olan ölçüm ve etütlerin yapılmasını sağlar, sonuçları yayınlar.
e) Sediment ve erozyon çalışmaları ile ilgili yenilik ve gelişmeleri takip ederek bunların idarece yürütülen etütlerde ve çalışmalarda uygulanmasını sağlar.
f) Sediment ölçüm istasyonlarından alınan sediment örneklerinin gerekli laboratuvar analizlerini yapar, sonuçlarını yayınlar.
g) Akım gözlem istasyonlarından veya gerekli görülen yerlerden alınan suların kalite kontrol ve analizlerini yapar, sonuçlarını yayınlar.
h) Dairenin sediment ölçüm istasyonlarında yapılan sediment taşınımı ile ilgili gözlemleri değerlendirir ve sonuçlarını yayınlar.

1.3. Sediment Etütleri

1.3.1. Sedimantasyonun Önemi

Çağımızın yenilenebilir enerji kaynaklarından en önemlisi olan hidrolik potansiyelden yararlanma oranı, ülkelerin sanayileşmelerinin bir göstergesi haline gelmiştir. Nitekim günümüzde, gelişmiş ülkeler sahip oldukları hidrolik potansiyelin tamamına yakınından yararlanmalarına karşı, dünya hidrolik potansiyelinin yaklaşık % 80'lik bölümüne sahip gelişme yolundaki ülkelerde, bu potansiyelden yararlanma oranı yaklaşık % 25-30 civarındadır. Bu nedenle, hidrolik potansiyelden yararlanma çalışmalarının gelecekte gelişmekte olan ülkelerde yoğunluk kazanacağı kendiliğinden ortaya çıkmaktadır.
Gelişmekte olan ülkeler arasında yer alan ülkemizde de, hidrolik potansiyelden yararlanma oranı bu durumdan farklı değildir. Üstelik ülkemiz hidrolik kaynaklı enerji potansiyeli açısından incelendiğinde, 1999 yılı sonu itibariyle mevcut potansiyelin % 32'lik kısmı işletmeye alınmış olup, geriye kalan kısmı ise henüz enerji amaçlı olarak kullanılmamaktadır.

Dolayısıyla sosyo-ekonomik gelişmelere paralel bir şekilde artacak olan enerji talebi doğrultusunda hidrolik potansiyelden yararlanma çalışmaları ülkemizde de yoğunluk kazanacaktır. Bilindiği gibi, akarsularımız üzerinde bir yandan halkımızın içme ve kullanma, tarım ve endüstrinin su ihtiyaçlarını karşılamak, diğer yönden enerji üretimi ve taşkın kontrolü gibi çok çeşitli amaçlarla barajlar yapılmaktadır. Hangi amaca yönelik olursa olsun, sedimentasyon bilgisinin azlığından dolayı bu yapıların göllerini besleyen akarsuların getirdiği kum, silt, kil ve çakıl gibi katı maddeler baraj göllerini doldurmakta, depolama kapasitelerini azaltmakta ve bunun sonucu olarak barajların ekonomik ömürleri kısalmaktadır. Bu konu, Türkiye gibi yarı kurak bir iklimin egemen olduğu ve bununla birlikte karmaşık bir topografik yapıya sahip olan ülkemizde son derece önem kazanmaktadır.

Nehirlerdeki sediment taşınımı sonucu yapılan tesislerin ekonomik ömrü azaldığı gibi, bu durum aynı zamanda tarımsal ekonomimizin en önemli üretim kaynaklarından birisi olan toprağın üst tabakasının yok olmasına da neden olmaktadır. Bunun doğal sonucudur ki çıplaklaşan ve çoraklaşan ülke topraklarında erozyon ve sedimentasyon olayları ile birlikte işlenebilir tarım arazilerinin yokolması ve çevre kirliliği sorunları da gündeme gelmiş bulunmaktadır.

Ülkemiz su kaynaklarına ilişkin çalışmalar yapan ilk kuruluş olan EİE Genel Müdürlüğü; yüzeysel su kaynaklarımızı etüt ederek, bunlardan optimum elektrik enerjisi elde etmek amacıyla baraj ve hidroelektrik santralların teknik ve ekonomik yapılabilirliklerini ve kesin projelerini hazırlamaktadır.

EİE, su kaynaklarına ilişkin hazırladığı çeşitli proje aşamalarındaki raporlarında gereksinim duyduğu verileri de toplamaktadır. Bu veri toplama çalışmaları kapsamında ülkemiz akarsuları tarafından taşınan sediment miktarına ait değerler, öncelikle baraj projelerinin boyutlandırılması ve ölü hacim miktarının hesaplanmasında kullanılmaktadır. Gerek mühendislik çalışmaları, gerekse proje ekonomisi yönünden akarsularımızın taşıdığı sediment miktarı ve bileşimlerinin, uzun süreli olarak gözlemlenmesinin yanında, havzanın erozyon karakteristiklerinin belirlenmesine de ışık tutmaktadır.

1.3.2. EİEİ Genel Müdürlüğünün Sediment Konusunda Yaptığı Çalışmalar
EİEİ Genel Müdürlüğünde süspanse sediment ölçümü yapılmakta ve bu ölçüm sonuçları değerlendirilerek yıllık olarak yayınlanmaktadır.

Yıllığın Düzenleniş Yöntemi ve Havzanın Sediment Veriminin Bulunması
Sediment Yıllığı, EİEİ Genel Müdürlüğünün çalıştırdığı Sediment Gözlem İstasyonlarının (SGİ) sedimentolojik bilgilerini içermektedir.

EİEİ Genel Müdürlüğü tarafından, Hidrometrik Gözlem İstasyonlarında düzenli olarak yapılmakta olan seviye ve akım ölçümleri yanında, nehrin değişik seviyelerinden o andaki nehir kesitinden geçen debiyi temsil edecek şekilde, süspanse (askıda) sediment örnekleri derinlik entegrasyon yöntemine göre alınmaktadır.

Nehir yatağına girilerek akım ölçüsü yapılan sularda US.DH-48, askıdan (teleferik, kren kullanarak) akım ölçüsü yapılan sularda ise US.D-49 süspanse sediment örnek alma aletleri kullanılmaktadır. Alınan süspanse sediment örnekleri (su+sediment) analizleri için laboratuvara gönderilir. Laboratuvarda toplanan örneklere filtrasyon yöntemi uygulanarak, içindeki sediment miktarları tesbit edilir ve sediment konsantrasyonu ppm veya mg/l cinsinden bulunur.

Daha sonra laboratuvarda elde edilen net sedimente elek analizi yöntemi uygulanmaktadır. Bunun için net sediment 0.0625 mm çaplı eleklerden geçirilmekte, eleğin üstünde kalan kısmının ağırlığı kum ağırlığı, alta geçen kısmının ağırlığı ise (kil+silt) ağırlığı olarak alınmaktadır. SGİ' larının ortalama süspanse sediment dane büyüklük dağılımları bulunurken, istasyondaki gözlem süresi boyunca bulunan bütün örneklerin, analiz edilen kum ağırlıkları ve (kil+silt) ağırlıkları ayrı ayrı toplanmaktadır. Bulunan toplam kum ağırlığının toplam net sediment (kum+kil+silt) ağırlığına göre yüzdesi alınmaktadır. Böylece örneklerin % kum, kil ve silt içerikleri belirlenir. Bulunan bu yüzdelerden de daha sonra rezervuarın işletme durumu da gözönüne alınarak sediment birim hacim ağırlığı (ton/m³) cinsinden elde edilir.

Örneklerin alındığı anda ölçülen akım ile ton/gün olarak hesaplanan günlük sediment miktarları arasında logaritmik bir ilişki vardır. Bu ilişkinin genel denklemi ise,

Log Qs = a + b Log Q        veya        Qs = 10^a x Q^b

şeklindedir.

Eşitlikteki a ve b akarsu istasyonunun özelliklerine göre değişen katsayılardır.
Yıllığın hazırlanmasında, her istasyon yeri için bu ilişkiyi veren sediment anahtar eğrisi ve denklemi elde edilmiştir. Bu denklemin elde edilmesinde hesaplanan günlük sediment miktarları (ton/gün) ordinat (y) ekseninde bağımlı değişken olarak, örnek alındığı anda ölçülen akım (m³/sn) değerleri ise apsis (x) ekseninde bağımsız değişken olarak alınmaktadır. En uygun denklemin belirlenmesinde ise belirlilik katsayısının (R²) en fazla olduğu durum gözönüne alınmaktadır.

Daha sonra Sediment Anahtar Eğrisi elde edilen istasyon yerleri için, akım yıllıklarında yayınlanmış olan günlük akımlar Sediment Anahtar Eğrisinde bulunan eşitlikte bağımsız değişken olarak Q yerine girilmektedir. Böylece, bu akımlara karşılık gelen tahmini günlük sediment miktarları Qs (ton/gün) olarak elde edilmektedir.

Bulunan bu günlük sediment miktarları kendi aralarında toplanarak, aylık ve yıllık toplam sediment miktarları bulunur. Her yıl için ayrı ayrı bulunmuş olan sediment miktarları tekrar toplanmakta ve bu toplam değerlendirilen toplam yıl sayısına bölünmektedir. Böylece o istasyon yeri için uzun yıllık ortalama süspanse sediment miktarı (ton/yıl) elde edilmektedir. Elde edilen bu değerlerde daha sonra istasyonun net yağış alanına bölünerek SGİ'nun bulunduğu havzanın birim alanından gelen ortalama sediment miktarı başka bir deyişle istasyonun uzun yıllık ortalama sediment verimi (ton/yıl/km²) bulunmaktadır.

Yıllıkta verilen sediment miktarları süspanse sediment miktarlarıdır. Toplam sediment miktarını bulmak için, bu miktarlara yatak yükünü de ilave etmek gerekir. Uygulamada akarsuyun özelliklerine göre süspanse sediment miktarının % 10-50 si arasındaki bir değer, yatak yükü olarak eklenmektedir. Genellikle eğimin az olduğu düz arazilerde %25, eğimin fazla olduğu dağlık arazilerde %50 olarak alınmaktadır. Daha sonra ton/yıl olarak bulunan toplam sediment miktarı sediment hacim ağırlığına (ton/m³) bölünerek, sedimentin rezervuarda kaplayacağı alan (m³) olarak bulunur.

Yıllıkta bulunan sediment gözlem istasyonlarından birisi örnek olarak Tablo 1'de verilmiştir.

Bu tabloda yer alan bilgilerin açıklaması aşağıdaki gibidir.

Havza İstasyon No-Adı: SGİ' nun Türkiye'nin 26 büyük akarsu havzasının hangisi içinde bulunduğu hakkında bilgi vermektedir.

Yükseltisi ve Yeri: SGİ'nın, 1/25 000, 1/100 000 veya 1/200 000 ölçekli haritalar üzerinde yerleri işaretlenerek, enlem ve boylamı, denizden olan yüksekliği bulunmuş ve yerlerinin tarifleri yapılmaktadır.

Akım Yağış Alanı (km²):Sediment konsantrasyonunun ölçüldüğü istasyon yerinden geçen akımı oluşturan yağışın düştüğü ,suyun toplandığı havzanın bürüt yağış alanıdır.

Sediment Yağış Alanı (km²): İstasyonun brüt yağış alanı içerisinde bulunan doğal göllerin ve barajların yağış alanları sedimenti tuttuğundan sedimente etkisi yoktur. Bundan dolayı baraj alanlarının yağış alanları barajların istasyon havzası içinde işletildiği yıl sayısına göre ağırlıklı ortalaması alınarak istasyonun akım yağış alanından çıkarılmıştır. Böylece sedimentin ölçüldüğü istasyon yerine sediment getiren net yağış alanı kalmaktadır.


Ortalama Sediment Miktarı: Ölçüsü yapılan bir havzadan sediment gözlem süresi boyunca gelen toplam sediment miktarlarının sediment gözlem yıl sayısına bölünmesiyle elde edilen uzun yılların ortalaması olarak havzadan ölçüm noktasına bir yılda gelen toplam sediment miktarıdır(ton/yıl).

UzunYıl.Ort.Sed.Mikt.(ton/yıl)=SGSBoy.GelenBütünSed.Mikt.Top.(ton)/Sed.Göz.Süresindeki (SGS)BoyuncaYıl Sayısı(Yıl)

Sediment Verimi (Oluşum, Hasıl Etme Derecesi): Havzanın uzun yıllık ortalama sediment miktarının havza alanına bölünmesiyle bulunan ,uzun yıllar olarak havzanın 1 km² sinden gelen toplam sediment miktarıdır (ton/yıl/ km² ).

UzunYıl.Ort.SedimentVerimi=Ort.SedimentMiktarı(ton/yıl)/Sed.GeldiğiNetHavzaAlanı(km² )

Ortalama Kum Yüzdesi: Gözlem süresince belirlenen tüm kum ağırlığı (gr) toplamlarının toplam net sediment ağırlığına göre yüzdesinin alınmasıyla elde edilir.

GözlemSüresiBoyuncaOrtalama Kum Yüzdesi = ToplamKumAğırlığı *100/ToplamSediment Ağırlığı

Kil+Silt Yüzdesi :100-Ortalama Kum Yüzdesi

Net Örnek Ağırlığı (gr): Laboratuvara gelen şişelerin içinde bulunan (su+net sediment) karışımının ağırlığıdır.

Net Sediment Ağırlığı: Su+sediment karışımının filtrasyon metoduyla süzülerek elde edilen süzme kağıdının üstünde kalan sedimentin kuru ağırlığıdır (gr).

Kum Ağırlığı: Elde edilen net sedimentin 0,0625 mm çaplı eleğin üstünde kalan kısmının ağırlığıdır (gr).

Kil+Silt Ağırlığı (gr): Net Sediment Ağırlığı (gr)-Kum Ağırlığı (gr)

Sediment Miktarı (ton/gün): QS = QW*C*0,0864 ilişkisi ile bulunur.

     QS: Sediment miktarı (ton/gün)
     QW: Sediment örneği alındığı andaki akarsu debisi (m³ /s)
     C: Konsantrasyon (ppm)

Sediment Gözlem Yılları: İlk ve son örneğin alındığı tarihlerle birlikte, bu arada geçen süre ve gözlenen toplam örnek sayısı bilgileri bulunmaktadır.

1.4. Su Kalitesi Etütleri

1.4.1. Su Kalitesi Verilerinin Önemi

Dünya nüfusu büyük bir hızla artmakta ve bunun sonucu olarak besin ve su yetersizliği sorunları doğmaktadır. Su yetersizliği son yıllarda iyice kendini göstermeye başlamış bulunmaktadır. Yerküresindeki mevcut göllerin ve nehirlerin pek çoğunun suları artık içilmez ve kullanılamaz bir hale gelmiş bulunmaktadır. Bunun nedeni ise gerek kanalizasyon gerekse endüstri atıklarının herhangi bir temizleme ve arıtma işlemine tabi tutulmadan doğrudan doğruya su kaynaklarına boşaltılmasıdır.

Ülkemizde son yıllardaki hızlı kentleşme ve sanayileşme, suya olan ihtiyacı hızla artırmaktadır. Bu ihtiyacın ise karşılanabileceği yegane potansiyel doğal su kaynaklarıdır.

Son yıllarda önemli boyutlara varan çevre kirliliği olgusu, kaynak kullanımının sadece nicelik değil, su kaynağının niteliği ile de sınırlandığı gerçeğini ortaya çıkarmıştır. Dolayısıyla "Yararlanılabilir Su Potansiyeli" suyun miktarı ile birlikte kalitesinde ifade eder. Bu açıdan, ülkemizde de suyun niceliği ile birlikte niteliğinin de bilinmesi ve gözlenmesi zorunludur.
Zamanında teknik ve ekonomik yönden tutarlı görülen pek çok proje, bugün çevreye olan etkileri nedeni ile sorun yaratmaktadır. Bu nedenle ülkemiz için de su kaynaklarını geliştirme planlarının çevreye etkilerinin bilinmesi ve yüzeysel sularımızın kalitesinin muhafaza edilmesi için su kalitesinin sürekli gözlenmesi zorunludur.

Son yıllarda gittikçe artan su sıkıntısının gerçek nedeni, gelişen endüstriye paralel olarak su kaynaklarının kirlenmesidir. Su kaynağının niteliğinin yani özelliğinin ve kullanım amaçlarının olumsuz yönde etkilenecek biçimde bozulması olayına kısaca su kirlenmesi denilmektedir. Birleşik Amerika Çevre Koruma Örgütü tarafından hazırlanan çevre terimleri sözlüğünde ise "su kirliliği", suyun kalitesini ölçülebilecek oranda kötüleştiren veya konsantrasyonlardaki suya, kanalizasyon suyu, sanayi atağı, diğer zararlı veya istenmeyen maddelerin ilave edilmesidir şeklinde ifade edilmektedir.

Su kaynaklarının kirlenmesinin iki temel nedenini tarımsal ve endüstriyel atıklar oluşturmaktadır.
Tarımsal çalışmaların gereği olarak bitki hastalıkları ile mücadele amacıyla uygulanan pestisidlerin, veriminin artırılması için toprağa verilen kimyasal gübrelerin ve otlaklardan oluşan yüzey akışı, erozyon ve toprağın sürülmesi sonucu oluşan toz artığı, sap ve saman dahil olmak üzere her türlü tarımsal çalışma sonucu meydana gelen katı ve sıvı atıkların neden olduğu kirliliğe "tarımsal kirlilik" denilmektedir.

Sularda organik ve inorganik maddelerin oluşturduğu kimyasal kirlilik; suyun rengi, bulanıklığı, sıcaklığı, vb. özelliklerini etkileyen fiziksel kirlilik; suyun tadını ve kokusunu etkileyen fizyolojik kirlilik; sularda patojenik bakteri mantar, alg vb. bulunması ile meydana gelen biyolojik kirlilik ve atmosferdeki atom patlamalarının ve nükleer enerji santrallerinin sebep olduğu radyoaktif kirlilik, endüstriyel faaliyetler sonucu meydana gelmektedir.

Çevre kirliliğinden etkilenen en geniş alan su kaynaklarıdır. Su kaynaklarının kirlenmesi önemli ekonomik kayıplar getirmesinin ötesinde, kirlilik türü ve yoğunluğuna bağlı olarak doğrudan canlı ve insan yaşamını tehdit edebilmektedir. Su kaynağı özelliklerinin konumda (yerde) ve zamanda nasıl değiştiğinin anlaşılması elde su kalitesini gösteren verilerin olmasını, bu verilerin de sürekli olarak toplanmasını gerektirir.

Su kalitesi ölçümlerinden elde edilecek faydalar şunlardır ;
a) Su kalite değişkenlerinin yere ve zamana göre değişimlerinin izlenmesi;
b) Doğal ve insan müdahalesi sonucunda su kalitesinin nasıl etkilediğinin belirlenmesi;
c) Su kalitesinin korunması ve kontrolü için alınan önlemlerin etkinlik derecelerinin saptanması;
d) Suyun niteliğinin konulan standartlara uyumunun izlenmesi;
e) ÇED, çevre etki değerlendirilmesi, amacıyla gerekli olan bilgilerin temini;
f) Belli bir bölgede, genel kapsamda su kalitesi özelliklerinin değerlendirilmesi veya halihazır durum envanterinin çıkarılması;
g) Akarsularda kütle taşınımının incelenmesi;
h) Su kalitesinin modellenmesi;

Suyun belli bir amaç için kullanımı söz konusu olduğunda, suda o amaca uygun kalite özelliklerinin bulunması istenir. Su kullanımlarının endüstriyel (balık yetiştiriciliği, içme suyu, rekreasyon, sulama, hayvan yetiştiriciliği ) endüstriyel olmayan (ısıtma, soğutma, enerji üretim, demir ve çelik, kağıt, petrol, gıda ) şeklinde iki ana grupta toplanması uygundur.
Tarımsal veya endüstriyel nedenlerle kirlenen su kaynaklarının ıslah edilmesi, kirlenme sorunlarının oluşmasını önleyecek şekilde doğal kaynaklarının korunması için, su kalitesinin izleme ve değerlendirilmesi çalışmalarına hız verilmesi gerekir.

1.4.2. EİEİ Genel Müdürlüğü'nün Su Kalitesi Etütleri Çalışması

EİE İdaresi Genel Müdürlüğü; tüm ülke akarsularında kurduğu hidrometrik ölçüm ağı sayesinde 1935'den günümüze dek akım ölçümleri yapmaktadır. Bu çalışmalarına, 1961'de sediment ölçümlerini ve 1970'de de su kalitesi ölçümlerini eklemiştir.

1.4.2.1. EİEİ Genel Müdürlüğü Tarafından Ölçülen Parametreler

Debi,
Su sıcaklığı,
Elektriksel İletkenlik,
pH,
Tuzluluk,
CO₃^-- (Karbonat),
HCO₃^- (Bikarbonat),
SO₄^-- (Sülfat),
Cl^- (Klorür),
Na⁺ (Sodyum),
K⁺ (Potasyum),
Sertlik,
Bor,
Ca⁺⁺ + Mg⁺⁺ (Kalsiyum+Magnezyum).

1.4.2.2. Örnek Alma yeri ve Sıklığı

Su kalitesi analizleri için alınacak su örnekleri, EİE İdaresinin işletmekte olduğu AGİ'larından akım gözlem programı içerisinde alınmaktadır. Su örneği, akarsu veya göl kenarına en az bir metre uzaklıkta ve ağzı açık ve baş aşağı tutularak suya sokulmakta ve su bidonu yüzeyden yaklaşık 50 cm.kadar derinlikte ters çevrilmek suretiyle doldurulmaktadır.

Su örnekleri bidonların üzerinde aşağıdaki bilgileri gösteren bir etiket bulunmaktadır:

Suyun Adı :
İstasyon Adı :
Örneğin Alındığı Tarih :
Debi (m3/sn ) olarak :
Suyun Sıcaklığı :
Örneği Alan Ekip :

1.4.2.3. Analizlerin Yapılışı

Su Kalitesi örnek analizleri, Türk Standartlarında veya DSİ Genel Müdürlüğünün Su Analizleri El Kitabındaki yöntemlere uygun olarak yapılır.

1.4.2.4. Değerlendirme

Su örneklerinin gerek kimyasal analizleri sonucu ve gerekse AGİ'lardaki alınışları sırasında elde edilen tüm veriler aylık bazda toplanarak "Türkiye Akarsularında Su Kalitesi Gözlemleri" yıllığı olarak yayınlanmaktadır.
Bu yıllıkta bulunan su kalitesi istasyonlarından birisi örnek olarak Tablo 2'de verilmiştir.

FOTOĞRAFLAR

US.DH-48 Nehir Yatağına Girilerek Sediment Örneği Alma Aleti
US.D-49 Askıdan (teleferik, kren kullanarak) Sediment Örneği Alma Aleti
Sediment Örneği Alma Şişesi
Su Kalitesi Örneği Alma Bidonları
Sediment Örneklerinin Süzülme İşlemi
Sediment Örneği Kurutma Fırını
Sediment Örneği Tartma Terazisi
Dane Çapını Belirleyen Sediment Elekleri
Yatak Yükü Örnekleri

Hidrometrik Tesis ve Cihazlar

Ülkemiz su kaynaklarının rejimlerinin belirlenmesi,enerji,sulama,taşkın kontrolu gibi amaçlarla geliştirilmesi ve kontrol altına alınması, için hidrolojik etüt ve araştırmaların sürekli ve sistemli bir şekilde yapılmasını zorunlu kılmaktadır.

Bu amaçla Hidrometrik Rasatlar Şubesinin genel görevleri özetle ;
-- Ülkemiz yüzeysel sularının ölçümleri için enerji ve genel amaçlı Hidrometri istasyon ağının kurulması ve işletilmesi,
-- Özel amaçlı Hidrometri İstasyonlarının kurulması ve işletilmesi görevini
yapmaktadır.

İdaremiz 1936 yılından itibaren akarsularımız üzerine Hidrometri Gözlem Ağını kurmaya başlamıştır.

Ülkemizde 25 ana Akarsu Havzasında 11 Hidrometri Bölge Şefliği merkezi aracılığı ile Hidrometrik ve Hidrolojik Etütler yapılmaktadır.

Hidrometri istasyonlarında ;

• Akarsu ve Göl seviyeleri,

• Akım,

• Sediment,

• Su Kalitesi ,

• Su Sıcaklıkları,

• Kar - Su Eşdeğeri gibi Hidrometrik ölçümler yapılmaktadır.

Hidrometri Bölge Şeflikleri Akarsu Gözlem İstasyonu açar ;

• Eşel

• Limniğraf ( Kule , Boru )

• Teleferik

• Meteoroloji Parkı

• Kar direkleri Tesis eder,işletir ve bakımını yapar.

Her Bölgede 2 - 3 kişiden oluşan ekipler tarafından istasyonlarda gözlem, ölçüm ve bakımlar yapılır. Akım ölçüleri her istasyon için en az Ayda 1 kez yapılır. Bölgesel Taşkın peryotlarına göre Taşkınlar takip edilir ve exstra taşkın ölçümleri yapılır.Kar gözlemleri Havzanın kar erimesi başlangıcı göz önüne alınarak Ocak veya Şubat Aylarında yapılır. Örneğin Fırat havzası için 1 - Şubat Seyhan ve Batı Karadeniz havzası için 1- Ocak 'ta yapılmaya başlanır. Bu tarihten sonra her ayın ilk haftası bu ölçümler tekrarlanır. Gerekli görüldüğü hallerde bu tarihlerin dışında bilhassa erimenin hızlandığı zamanlarda da ilave gözlemler yapılır.
Ölçümlerin daha sık aralıklarla yapılması istenen bir durumdur. Ancak Ekipman ve mevcut diğer koşullar göz önüne alınarak gözlemler bu şekilde yapılabilmektedir. ÖLÇÜLEN METEOROLOJİK PARAMETRELER

• Parametre Birimi

• Sıcaklık ^oC (Santigrat Derece)

• Maksimum Sıcaklık C (Santigrat Derece)

• Minimum Sıcaklık C (Santigrat Derece)

• Nem Rh (%)

• Rüzgar m/s ve Bofor

• Buharlaşma mm

• Toprak Nemi Bar

• Yağış mm

• Güneş Radyasyonu W/m²

• Bulutluluk %

ÖLÇÜLEN HİDROLOJİK PARAMETRELER

• AKARSULARDA VE GÖLLERDE SU SEVİYESİ CM.

• AKARSULARDA HIZ m/s

• AKARSULARDA AKIM m³/s

• AKARSULARDA VE GÖLLERDE SU SICAKLĞI C (Santigrat derece)

• KAR DERİNLİĞİ cm

• KAR YOĞUNLUĞU gr /cm³

• AKARSULARDA SEDİMENT

• AKARSULARDA SEDİMENT ton/yıl/km²

• AKARSULARDA SEDİMENT ÇAP BÜYÜKLÜĞÜ ( Kum , Silt , Kil )

Sediment; arz kabuğundaki kayaların fiziksel ve kinyasal tesirlerle ayrılıp dağılmasından oluşan parça halindeki malzemelerdir.

Akarsularda Sediment ölçümleri;

• Süspanse sediment ölçümleri (Askıda Taşınan Malzeme)
• Yatak Yükü (Nehir tabanında sürüklenen malzeme

SÜSPANSE SEDİMENT ÖLÇÜMLERİ

• Derinlik Entegrasyon Metodu

• Nokta Entegrasyon Yöntemi

İdaremiz Mevcut Akım durumuna göre 6 veya 10 noktada Derinlik entegrasyon metodunu uygulamaktadır.

SEDİMENT ÖLÇÜMLERİNDE KULLANILAN ALETLER

• D 48 (Girerek Derinlik Entegrasyon metodu ile süspanse

sediment numune alma cihazı)

• D 49 (AskıdanDerinlik Entegrasyon metodu ile süspanse sediment numune alma cihazı)

• D 61 (NoktaEntegrasyon metodu ile süspanse sediment numune alma cihazı)

• BMH 53 (Girerek yatak yükü numune alma cihazı)

• BMH 54 (Askıdan yatak yükü numune alma cihazı)

SEDİMENT SONUÇLARI Akarsulardan alınan süspanse sediment numuneleri Labaratuvarda çeşitli yöntemlerle analiz edilmektedir.
Sonuçlar ppm olarak bulunmakta ve Akım-sediment anahtar eğrisi çizilmektedir.
Sonuçlar yayınlanmaktadır.

SU KALİTESİ

Havzalardaki su kaynaklarının çeşitli alanlarda kullanımı, kontrolu ve geliştirilmesi için gerekli suyun fiziksel ve kimyasal özelliklerini yerinde veya labaratuvarda tespit etmek.

SU KALİTESİ ÖLÇÜMLERİ

• SULAMA SUYU

• KULLANMA VE İÇME SUYU

• ENDÜSTRİ

• ENERJİ ÜRETİMİ

• YABAN HAYATI vb. konularda yapılmaktadır.

AKARSULARDA VE GÖLLERDE SU KALİTESİ PARAMETRELERİ

EC X E⁶ Mm/lt
pH ( )
A n y o n l a r
K⁺ Mm/lt
Na⁺ Mm/lt
Ca⁺⁺ + Mg⁺⁺ Mm/lt
CO₃= Mm/lt
K a t y o n l a r
HCO₃⁼ Mm/lt
Cl^- Mm/lt
SO₃⁼ Mm/lt
ORGANİK MADDE ppm
BOR

AKARSU VE GÖL SEVİYELERİ SÜREKLİ OLARAK

• Eşel

• Ağırlıklı Eşel

• Boru Limniğraf

• Kule Limniğraf

• Eşik-savak tesislerinden seviye okumaları veya kayıtları ile tespit edilir.

AKIM ÖLÇÜMLERİ AKARSUYUN DURUMUNA GÖRE

Kullanılan Hidrolojik Yazılımlar

HİDRO

Bu yazılım, EİE Hidrolik Etütler Dairesi personelinden Meteoroloji Mühendisi Bülent ÜRGENÇ tarafından yapılmıştır. Yazılımla göl ve akarsuların seviye değerlendirmeleri yapılmaktadır. Akarsuların günlük akım miktarlarını hesaplama, anahtar eğrisi oluşturma ve seviye şiftleri vermede de kullanılmaktadır. DOS ortamında çalışmaktadır.

KESİT

Bu yazılım, EİE Hidrolik Etütler Dairesi personelinden Meteoroloji Mühendisi İsmail UÇAR tarafından yapılmıştır. Akarsu enkesitlerinin çizimi, dökümü, hidrolik parametrelerin hesaplanması gibi amaçlar için kullanılmaktadır. DOS ortamında çalışır.

GRAF

Bu yazılım, EİE Hidrolik Etütler Dairesi personelinden Meteoroloji Mühendisleri İsmail UÇAR ve Mehmet YILDIZ tarafından yapılmıştır. Bu yazılımla akımda şift çalışması, seviye-debi, seviye-alan, seviye-ortalama hız gibi hidrometrik değerlendirme çalışmalarında kullanılır. DOS ortamında çalışmaktadır.

STEVENS

AXREAD Utility Software : Bu yazılım aracılığıyla elektronik limnigraf dataları bilgisayar ortamına aktarılmaktadır.

LİMDEG

Bu yazılım, EİE Hidrolik Etütler Dairesi personelinden Meteoroloji Mühendisi İsmail UÇAR tarafından yapılmıştır. Elektronik limnigrafların veri kayıtlarını değerlendirme işlemlerinde kullanılmaktadır. DOS ortamında çalışmaktadır.

Enerji ve Suyunu Hesapla

Enerji ve Suyunu Hesapla

Hidroloji Siteleri

HİDROLOJİ KONUSUNDA YAYIN YAPAN WEB SİTELERİ

Hidroloji sözlükleri

http://www.glossarist.com/glossaries/science/earth-sciences/hydrology.asp
http://www.crh.noaa.gov/hsd/hydefa-c.html
http://www.srh.noaa.gov/wgrfc/glossary/default.html
http://www.spatialhydrology.com/glossary.html
http://www.meteor.gov.tr/webler/sozluk/sozlukmaster.htm (meteoroloji sözlüğü)
http://water.usgs.gov/wsc/glossary.html

Devlet Kurumları

http://www.usgs.gov/USGSHome.html
http://WWW.GEUS.DK/geuspage-uk.htm
http://www.usgs.gov/network/science/earth/water.html
http://hydro4.gsfc.nasa.gov/hydrological.html
http://wwwrvares.er.usgs.gov/wqn96/
http://www.noaa.gov/
http://www.er.doe.gov/production/oher/ESD_top.html
http://www.epa.gov/
http://www.nwi.fws.gov/
http://www.niehs.nih.gov/
http://www.wrc-ndc.usace.army.mil/iwr/index.htm
http://ripple.wes.army.mil/
http://www.wmo.ch/
http://www.niehs.nih.gov/sbrp/sbrp08.htm
http://www.dsi.gov.tr
http://www.meteor.gov.tr

Devlet Araştırma Laboratuvarları

http://www.nasa.gov/hqpao/nasa_centers.html
http://www.doe.gov/html/doe/infolink/usdoemap.html
http://www.esd.ornl.gov/facilities/hydrology
http://hydrolab.arsusda.gov/index.html
http://www.nerc-wallingford.ac.uk/ih
http://www.cciw.ca/env/nwri/intro.html
http://www.cciw.ca/
http://darcy.uwaterloo.ca/home.html

Veri Merkezleri

http://www-nsidc.colorado.edu/
http://www.ncdc.noaa.gov/
http://www.hydrosphere.com/
http://www.wateronline.com/
http://www.nws.gov/
http://www.uwin.siu.edu/
http://www-civil.eng.monash.edu.au/centres/crcch/index.htm

Program ve Projeler

http://www.uwin.siu.edu/
http://www.lwv.org/drinkingwater
http://www.hwr.arizona.edu/salsa/salsa_1.html
http://www.cais.com/gewex/gewex.html
http://www.cais.com/gewex/islscp.html
http://gwrp.cciw.ca/

Dergi ve Yayınlar

http://www.agu.org/wrr/
http://www.nature.com/
http://WWW.HYDROWEB.COM/
http://culter.colorado.edu:1030/~clined/snowhydro.html

Eğitim ve Bilgi

http://gs.ucsd.edu/
http://enso.unl.edu/ndmc/
http://www.ems.psu.edu/Hydrogeologist/

Akademik Program ve Bölümler

http://www.unm.edu/~mwra
http://hydro.geo.ua.edu/
http://www.ualberta.ca/~wrc
http://www.hydro.unr.edu/
http://www.wmich.edu/geology
http://griffy.nmt.edu/Hydro/homepage.html
http://www.geo.duke.edu/hydro.htm
http://www.science.uwaterloo.ca/earth/earth.html
http://www.nwl.ac.uk/

Araştırma Grupları

http://www.crseo.ucsb.edu/hydro/hydro.html
http://www.ese.ogi.edu/ese_docs/tratnyek/iron.html
http://darcy.geo.umn.edu/
http://www.ex.ac.uk/ESE/WATER_SYSTEMS.html

Hidroloji Örgütleri

http://www.h2o-ngwa.org/
http://www.agu.org/
http://www.aaas.org/
http://www2.nas.edu/wstb/
http://www.wlu.ca/~wwwiahs/index.html
http://www.salford.ac.uk/civils/BHS/BHS_Homepage.html
http://etd.pnl.gov:2080/hydrology/societies.html
http://www.landcare.cri.nz/hydrosoc

Bilgisayar Modeli ve Yazılımı

http://www.icenet.it/icenet/neurality/damnet/desarc_uk.html
http://www.fsl.orst.edu/hydrology.html
http://cires.colorado.edu/people/peckham.scott/RT.html
http://www.et.byu.edu/~asce-gw/
http://www.cqs.washington.edu/crisp/
http://www.formlink.com.au/software/hydrogen
http://hydromodel.com/
http://gwrp.cciw.ca/internet/software.html
http://www.erols.com/cahh
http://www.flash.net/~scitech
http://www.scisoftware.com/

Yayın Listesi

Yayın Listesi

İdari Yapı

1.1 Görev ve Sorumlulukarı
1.2 Şube Müdürlükleri, Görev ve Sorumlulukları
1.3 Bölge Şeflikleri

1.1. Görev ve Sorumlulukları

EİE İdaresi genel Müdürlüğünün ana hizmet birimlerinden Hidrolik Etütler Dairesi Başkanlığı ülkemizde yüzesel suların ölçümleri için enerji ve genel amaçlı hidrometri istasyon ağının kurulması, işletilmesi görevini yürütmektedir.

Günümüzde Türkiye genelinde 284 Akarsu Gözlem, 11 Göl Seviye, 49 Kar Gözlem, 192 Aylık Akarsu Gözlem, 353 Yıllık Akarsu Gözlem, 65 Aylık Göl Gözlem ve 14 Meteorolojik Gözlem İstasyonu olmak üzere toplam 968 adet Gözlem İstasyonu Başkanlığımız Hidrometrik Rasatlar Şubesine bağlı 11 adet Hidrometri Bölge Şefliğince çalıştırılmaktadır. Ayrıca 1999 yılı içinde Küçük Hidroelektrik Santrallarla ilgili olarak tesbit edilen proje yerlerinde su akım ölçümlerine de başlanılmıştır.

1.1.1. Yapılan İşler

a) Türkiye' nin hidroelektrik potansiyelinin tespiti ve su kaynaklarının bu amaçla geliştirilmesi için yürütülecek ilk etüt, master plan, yapılabilirlik ve kesin proje çalışmalarında gerekli olan her türlü hidrometeorolojik ölçüm, etüt ve çalışmaları yapar.
b) Yüzeysel sularda seviye ve akım ölçümleri, sediment taşınım ve çökelim, su kalitesi ve sıcaklığı, buzlanma, doğal ve yapay göllerde seviye ölçümleri yapar.
c) Görevi dahilindeki hidrometrik gözlemler için gerekli "Genel" amaçlı ana ölçüm ağını ve "Özel" amaçlı hidrometri istasyonlarını kurar, bakım ve onarım yapar.
d) Gerekli görülen durumlarda kar gözlem istasyonları açar, işletir ve meteorolojik gözlemler yapar.
e) Hidrometri gözlem istasyonlarından toplanan seviye ve akım ölçümlerinin değerlendirmelerini yapar, belirli doğrulukta veri elde etmek için gerekli önlemleri alır, hazırlanan akım değerlerini "Akım Yıllığı kitabında yayınlar.
f) Toplanan hidrometrik verilerin arşivlenmesini ve bu verilerin hizmete sunulmasını sağlar.
g) Genel ve özel amaçlı hidrometri ölçüm ağlarının planlanmasını ve "Optimum" ağların oluşturulması için analiz yapar, hidrometri istasyonlarından elde edilen bilgilerin ilk etüt planlama kademesinde kullanılabilmesi için bölgesel hidrolojik analiz ve araştırmalar yapar.
h) Yurt içinde ve yurt dışında hidrometrik gözlem ve değerlendirme teknolojisindeki yenilikleri devamlı izler, bu yeniliklerin İdarenin hizmetinde uygulanması olanaklarını ve bu amaçla personelin gerekli eğitimini sağlar.
i) Küçük akarsuların hidroelektrik potansiyelinin belirlenmesi için gerekli hidrolojik çalışmaları yapar ve sonuçlarını yayınlar.
j) İdarece yürütülmekte olan planlama ve proje çalışmalarında mühendislik hidrolojisi ile ilgili her türlü analiz ve baraj işletmelerinde optimum değerlendirme çalışmaları yapar, taşkın tahmin ve çalışmaları yapar, taşkın tahmin ve çalışmaları için gereken verileri hazırlar ve yayınlar.
k) Dairece yürütülen hidrolojik araştırma ve çalışmalarda gerekli meteorolojik verileri ilgili kuruluşlardan alır, bu verilerin değerlendirme ve analizlerini yapar, Dairece yapılan gözlemlerin teknik uzmanlık görevini yürütür ve sonuçlarını değerlendirir, gerekirse araştırma havzalarında meteorolojik veri toplamak için istasyon çalıştırır.
l) Dairece toplanan hidrometrik verileri doğal rejime dönüştürmek için istene bilgileri ilgili kuruluşlardan alır, bu bilgiler yardımıyla akım verilerindeki düzeltmeleri yapar, gerekli olan ölçüm ve etütlerin yapılmasını sağlar, sonuçları yayınlar.
m) İdarece yapılan ilk etüt planlama ve proje çalışmaları için gerekli sediment taşınımı, sediment birikimi ve nehir yatağı hareketleri konularıyla ilgili olarak erozyon etüt çalışmaları yapar, bu çalışmalarla ilgili yenilik ve gelişmeleri takip eder, etüt ve çalışmalara uygulanmasını sağlar.
n) Akarsulardan alınan sediment ve su kalitelerinin gerekli laboratuvar analizlerini ve değerlendirmelerini yapar.
o) Diğer kuruluşlar tarafından hazırlanan HES projelerine ait raporları tetkik eder, görüşlerini bildirir.
p) İdarenin yıllık iş programında yer alması gereken ve Hidrolik Etütler Dairesi görevleri kapsamına giren hizmetlerin yıllık programını hazırlar.
q) İdarenin yıllık iş programında yer alan hizmetlerini gereği gibi yürütür, uygulanmasının kontrolünü yapar ve sonuçları genel Müdürlüğe bildirir.
r) Yıllık iş programlarının uygulanmasında gerekli olacak personel ihtiyaçlarını tesbit eder ve Genel Müdürlüğe bildirir.
s) Dairede çalışan memur ve S/S personelin hizmet gereği görev yeri ve değişikliğini düzenler.
t) Hidrometri Bölge Şefliklerinin ve Merkezden geziye çıkan ekiplerinin harcamalarına ait tüm sarf evrakını kontrol eder, Dairenin yaptığı harcamaların bütçeye uygunluğunu takip ve kontrol eder.
u) Dairenin yazışmalarını yürütür, dosyalamalarını yapar, miadı dolmuş evrakları arşive gönderir.
v) Çalışmalar için luzumlu demirbaş, müstehlik malzeme ile makina, alet ve techizatın seçimi ve zamanında satın alınmasını sağlar.
w) Yıllık iş programının gerektiğini mahalli ve muvakkat işçi sınıfına alınan personelin özlük, mali ve sağlık işlerini yürütür.
x) Hidrolojik parametrelerin tayini ve tesbiti için araştırma veya temsili havzalar belirler ve gerekli çalışmaları yapar.

1.1. 2. Hidrolik Etütler Dairesine Bağlı Müdürlükler

Hidrolik Etütler dairesi Başkanlığı altında 5 adet Şube Müdürlüğü bulunmaktadır (Şekil 1). Bunlar:
· Hidrometrik Rasatlar Şube Müdürlüğü
· Hidrometrik Değerlendirme Şube Müdürlüğü
· Proje Hidrolojisi Şube Müdürlüğü
· Sediment Etütleri Şube Müdürlüğü
· Küçük Sular ve Araştırma Havzaları Şube Müdürlüğü' dür.

1.2. Şube Müdürlükleri, Görev ve Sorumlulukları

1.2.1. Hidrometrik Rasatlar Şube Müdürlüğü

Hidrometrik Rasatlar Şube Müdürlüğünün görevleri aşağıda belirtilmiştir:

a) Yüzeysel sularda Hidrometrik gözlemler yapar. Bu gözlemlerin kapsamında:
· Akarsu seviye ve akım ölçümleri,
· Doğal ve yapay göllerde seviye ölçümleri,
· Sediment örneklerinin alınması,
· Su kalite analizleri için örnek alınması,
· Su sıcaklığı ölçümleri,
· Yüzeysel sularda buzlanma ölçümleri.
b) Yukarda belirtilen Hidrometrik gözlemler için gerekli "Genel" amaçlı ana ölçüm ağını işletir,
c) İdarece yürütülmekte olan etütler için gerekli "Özel" amaçlı Hidrometri istasyonları kurar, işletir ve gerekli görülen diğer ölçümleri yapar,
d) Gerekli görülen hallerde hidrometrik çalışmalarda faydalanmak üzere Kar Gözlem İstasyonları açar ve bunları işletir,
e) İdare hizmetleri ile ilgili etütlerde gerekli olan diğer hidrometeorolojik gözlemleri yapar,
f) Hidrometrik gözlemlerle ilgili hertürlü tesisi inşaa eder, kurar,bunların bakım ve onarımlarını yapar,
g) Teknik malzemelerin bakım ve onarımını yapar, kontrol eder ve her an kullanılabilecek şekilde hazır olmasını sağlar,
h) Hidrometri Bölge Şeflikleri ile gerekli yazışmaları sağlar, malzeme ihtiyaçları içinde Merkezden karşılanacakları basılı kırtasiye temin eder ve gönderir. Şubenin her türlü ikmalini yapar,
i) Şube Müdürlüğüne bağlı Şefliklerin harcamalarına ait bütün sarf evraklarını kontrol eder. Dairece yapılan harcamaların bütçeye uygunluğunu takip ve kontrol eder,
İ. Dairece yürütülen işlerde kullanılacak muline, alet, techizat ve malzemenin seçimini, satın alınmasını sağlar,
j) Hidrometrik Bölge Şefliklerince yapılan teknik çalışmalar ve Merkeze gönderilen akım değerlendirme çalışmalarını kontrol eder noksanları tamamlatır ve ilgililere intikalini sağlar,
k) Hidrometri Bölge Şeflikleri arasındaki koordinasyonu sağlar.

1.2.2. Hidrometrik Değerlendirme Şube Müdürlüğü

a) Hidrometrik gözlem istasyonlarında yapılan seviye ölçümlerinin toplanması, kontrolu, değerlendirilmesi ve arşivlenmesi.
b) Hidrometrik gözlem istasyonlarında yapılan akım ölçümlerinin toplanması, kontrolu, değerlendirilmesi ve arşivlenmesi.
c) Hidrometrik gözlem istasyonlarındaki seviye-akım ölçüm sonuçlarını değerlendirerek, yayına hazırlamak ve yayınlamak.
d) Gözlem verilerinin hata derecelerini tesbit etmek amacı ile değerlendirmeler yapmak ve belirli doğrulukta veri elde etmek.
e) Genel ve özel amaçlı hidrometri ağlarının planlanması ve optimum ağların oluşturulması için raştırma ve analizler yapmak.
f) Mevcut hidrometrik gözlem istasyonlarında elde edilen bilgilerin analizlerini yapmak, ilk etüt ve planlama kademesinde gerekli olan hidrolojik bilgileri hazır hale getirmek amacı ile bölgesel hidrolojik analiz ve araştırmalar yapar.
g) Hidrometrik gözlem değerlendirme teknolojisindeki yenilikleri izler, bu yeniliklerin dairenin hiszmetinde uygulanmasını sağlar.
h) Daire personelinin bilgi ve görgüsünü artırmak için eğitim programı hazırlamak.
i) Hazırlanan akım değerlerini "Su Akım Yıllığı" adı altında kitap halinde yayınlar ve arşivler.
j) Toplanan hidrometrik verilerin arşivlenmesi ve bu verilerin hizmete sunulmasını sağlar.

1.2.3. Proje Hidrolojisi Şube Müdürlüğü

Yüzeysel su kaynaklarımızın geliştirilmesi amacı ile tasarlanan su yapılarının ekonomik bir şekilde gerçekleştirilebilmesi ve işletilebilmesi için Şube Müdürlüğümüz tarafından yapılan "Mühendislik Hidrolojisi" çalışmaları; suyun kullanımı ve kontrolü için gerekli olan bilgileri içermekte, projelerin ilk etüt, master plan, yapılabilirlik ve kesin proje aşamalarına cevap vermekte olup iç ve dış ihaleler için yeterli düzeydedir.

Mühendislik Hidrolojisi raporları kapsamlı ve düzenli olarak 1973 yılından beri yayımlanmaktadır. 2002 yılı sonuna kadar yenileme çalışmaları da dahil olmak üzere 54 adet rapor yayımlanmıştır. Bunların bazıları İngilizceye tercüme edilmiştir.

Şube Müdürlüğümüz bu konuda diğer kuruluşların taleplerine de ücret karşılığı cevap vermektedir.

Yasa gereği, "Yap İşlet Devret" ve "Otoprodüktör" kapsamında göre tesis edilip işletilmek amacıyla özel firmalar tafaından hazırlanan ve Bakanlığımız tarafından idaremize gönderilen HES ve Baraj raporlarının "su kaynakları" ile ilgili bölümleri de şubemiz tarafından incelenmektedir. Bu konuda 2001 yılı sonuna kadar 314 adet rapor incelenmiş ve görüş bildirilmiştir.

"Mühendislik Hidrolojii Raporları"'da izlenmekte olan yöntem ve çalışmalar aşağıda sıralanmıştır:

1) Proje Yerinin Tanıtılması

Proje yerinin, koordinatları coğrafik sınırları, yağış alanı değerleri, proje alanında yer alan önemli dağ ve tepelerin yükseklikleri, proje alanının Hidrometeorolojik Ağ Haritası, ve "Kot-Alan Eğrisi" verilir

2) İklim ve Bitki Örtüsü

a) Yağış alanı içerisindeki Meteoroloji İstasyonlarının aylık,yıllık ve mevsimlik yağış değerleri,
b) İzohital ve aritmetik ortalama yöntemleri ile hesaplanmış olan baraj yeri ortalama yıllık toplam yağış değerleri ve yağış haritası
c) Gözlem sürelerinde ölçülmüş en yüksek kar derinlikleri,
d) Yağış alanı içerisinde sıcaklık ölçümü yapılan Meteoroloji istasyonlarının aylık ortalama, aylık minimum ve aylık maksimum sıcaklık değerleri,
e) Meteoroloji istasyonlarına ait gözlem sürelerindeki maksimum rüzgar hız ve yönleri verilir.
f) Meteoroloji istasyonlarına ait aylık toplam buharlaşma ve sıcaklık değerleri kullanılarak baraj göl alanlarından olabilecek buharlaşma kayıpları hesaplanır.

3) Su Temini

a) Proje yerlerinin su temini çalışmalaında kullanılan Akarsu Gözlem istasyonlarına (AGİ) ait bazı karakteristik bilgiler ve akım değerlendirme periyotları,
b) AGİ'lerin gözlenmiş kendi aylık akım değerleri ile sentetik yöntemlerle hesaplanarak tamamlanmış akım değerleri,
c) AGİ'lerin aylık akım değerlerinden faydalanılarak hesaplanan proje yeri aylık akım değerleri (m3/s ve hm3 olarak) ,
d) Regülatör yeri günlük ortalama debi değerlerinin "Debi-Süreklilik" eğrisi verilir.

4) Taşkınlar

a) Yağış alanında oluşan taşkınların genel özellikleri (hangi aylarda gözlemlendiği, hengi bileşenlerden oluştuğu) ve tesis yeri taşkın değerlerinin nasıl hesaplandıkları anlatılır.
b) Proje yerine ait çeşitli (2,5,10,25,50 ve 100 yıllık) tekerrürlü pik debi değerleri (noktasal ve/veya bölgesel) yöntemlerle hesaplanır.
c) Baraj yerinin çeşitli süre (1,3,5,7,15,.... günlük) ve tekerrürlü (2,5,10,25,50 ve 100 yıllık) pik debi değerleri hesaplanır.
d) Proje yerine en yakın AGİ'de gözlenmiş yıllık 7 günlük ortalama debi değerlerinin grafiksel tekerrür analizi yapılır.
e) AGİ'lerde gözlenmiş ve sadece yağmurdan oluştuğu tesbit edilmiş, analiz edilebilir nitelikteki en büyük taşkın debi hidrografları ile bu taşkınları oluşturan saatlik yağış değerlerinin incelenmesiyle "Kritik Yağış Süresi", "Yağış-Akış" katsayısı ve "Birim Hidrograf" hesaplamaları yapılır.
f) Gözlenmiş taşkın hidrograflarından birim hidrografın elde edilemediği durumlarda, uygun sentetik yöntemler kullanılarak birim hidrograf hesaplanır ve çizilir.
g) Yağış alanında gözlenmiş debi hidrografları ile bunları oluşturan günlük yağış değerleri incelenerek en büyük fırtınaların tarihleri tesbit edilir.
h) Gerek fırtına tarihlerindeki gerekse Meteorolojji İstasyonlarının gözlem süreleri boyunca gözlemlenmiş maksimum buhar basıncı değerleri kullanılarak, akış engeli yüksekliği ve çeşitli meteorolojik abak ve diagramlar yardımı ile tarihi fırtınaların maksimizasyon katsayıları hesaplanır.
i) Meteoroloji İstasyonlarının, fırtına tarihlerindeki 0700, 1400, 2100 yağış değerleri kullanılarak "Yağış-Kütle" eğrileri hesaplanır.
j) "Yağış-Kütle" eğrilerinden, yağış alanı "Kritik Yağış Süresi" ve fırtınaların "Gerçek Yağış Süre"leri tesbit edilir, eğriler üzerinden yağış blokları okunarak hesaplanır, bu yağış değerlerinin en uygun yöntemle havza ortalamaları hesaplanır ve maksimize edilir.
k) "Yağış Blokları" ve "Havza Yağış-Akış" katsayısı kullanılarak "Akış Blokları" hesaplanır.
l) "Birim Hidrograf" ve "Akış Blokları" yardımı ile fırtınaların "Muhtemel Maksimum Yağışın Akış Hidrograf"ları hesaplanır, en büyük pik değerini veren hidrograf seçilir.
m) Ayrıca, "Muhtemel Maksimum Yağmurun Akış Hidrografı" alternatif bir çalışma olarak, istatistiksel (Herhfield) yöntem ile de hesabı yapılır ve sonuçları fiziksel yöntem sonuçları ile karşılaştırılır.
n) Günlük debi hidrografları, günlük toplam yağış değerleri ve günlük ortalama sıcaklık değerlerinin, gözlemlenmiş kar sınır kotları ile birlikte analizleri sonucunda "Derece-Gün" yöntemi ile yağış alanının "Maksimum Kar Erime Oranı" hesaplanır.
o) Yağış alanını en iyi şekilde temsil eden Meteroloji İstasyonuna ait günlük ortalama sıcaklık değerleri kullanılarak "Sıcaklık Dizayn Paterni" hesaplanır.
p) "Maksimum Kar Erime Oranı" ve "Sıcaklık Dizayn Paterni" yardımı ile baraj yeri "Maksimum Kar Erime Hidrografları" elde edilir.
q) Akarsu Gözlem İstasyonlarının günlük debi değerleri analiz edilerek proje yerinin "Maksimum Baz Akım" değeri hesaplanır. "Muhtemel Maksimum Yağışın Akış Hidrografı", "Maksimum Kar Erime Akımı Hidrografı" ve "Maksimum Baz Akımı" değerleri süperpoze edilerek, baraj yeri için "Dolusavak Proje Girişi Hidrografı" (Muhtemel Maksimum Taşkın Hidrografı) elde edilir

1.2.4. Küçük Sular ve Araştırma Havzaları Şube Müdürlüğü

a) Hidroelektrik potansiyelin belirlenmesi için küçük sularda istasyon açılmasını ve işletilmesini sağlar.
b) Hidroelektrik potansiyelin hesaplanması için gerekli görülen yerlerde müteferrik ölçümler yapılmasını sağlar.
c) Küçük akarsularda hidroelektrik potansiyel araştırmaları için gerekli akım çalışmalarını yapar.
d) Küçük akarsularla üzerindeki istasyonların değerlendirilmiş akım değerlerini toplar, analiz yapar, diğer istasyonlarla arasındaki münasebetleri araştırır.
e) Müteferrik ölçüleri toplar, değerlendirmelerini yapar, küçük istasyonlarla arasındaki münasebetleri araştırır.
f) Özel amaçlı hidrometrik ağların planlanması ve optimum ağların oluşturulması için araştırma ve analiz yapar.
g) Küçük sularla ilgili değerlendirme teknolojisindeki yenilikleri izler. Bu yeniliklerin dairemiz hizmetinde uygulanması olanaklarını sağlar.
h) Araştırma havzalarındaki toprak kullanımı, bitki örtüsü etütleri yapar. Pedolojik ve vejetasyon haritalarını hazırlar.
i) Araştırma havzasındaki haritaları çıkartır ve yıllık değişimlerini inceler.
j) Meteorolojik verileri toplar, analizlerini ve değerlendirmelerini yapar.
k) Araştırma havzalarında gerekli görüldüğü taktirde meteorolojik veri toplamak için istasyon açar, işletir, toplanan doneleri analiz yapar ve değerlendirir.
l) Yağış ve fırtına analizleri ve bunlarla ilgili harita ve çalışmaları yapar.
m) Araşitırma havzalarında toplanan doneleri istatistiki olarak araştırır ve matematik modelleme yapar.
n) Büyük havzalarla benzeşim sağlayacak küçük havzalar araştırır, etüt yapar ve çalışmaları planlar.
o) Jeolojik, Jeomorfolojik ve hidrolojik haritalar hazırlar.
p) Toplanan doneleri bir sistem dahilinde düzenler, arşivleyerek muhafazasını sağlar.
q) Araştırma havzalarında bulunan yerleşim yerleri, sosya-ekonomik yapı ve sanayi etütleri yapar.

1.2.5. Sediment Etütleri Şube Müdürlüğü

Hidrolik Etütler Dairesi Başkanlığının ana hizmet birimlerinden olan Sediment Etütleri Şube Müdürlüğü, Ülkemizin yüzeysel sularının sediment ve su kalitesi ölçümlerini yapma ve sonuçlarını değerlendirerek yayınlama görevini sürdürmektedir.

Bu amaçla nehirlerimizdeki süspanse sediment ölçümlerine 1962 yılında, su kalitesi ölçümlerine ise 1970 yılında başlanmıştır. Yapılan çalışmalar sonucunda elde edilen sedimantolojik bilgiler yıllık halinde 1982, 1987, 1993 ve 2000 yıllarında yayınlanmıştır. Yapılan analizler sonucunda elde edilen su kalitesi bilgileri ise 1989 ve 1996 yıllarında yayınlanmıştır. Böylelikle, EİE kamu, özel ve akademik kuruluşların ihtiyaç duydukları verilerin sağlanmasında katkıda bulunmaktadır.

a) İdarece yapılacak ilk etüt, planlama, projelendirmeler için gerekli sediment taşınımı, birikimi ve nehir yatağı hareketleri konuları ile ilgili olarak erozyon etüt ve çalışmaları yapar.
b) Baraj yağış alanlarındaki erozyon miktarlarını belirlemek için erozyon sınıflandırması çalışmaları yapar.
c) Diğer kuruluşlar tarafından hazırlanan HES projelerine ait raporların tetkiki ile görüşlerin bildirilmesini sağlar.
d) Toplanan hidrometrik verileri doğal rejime dönüştürmek için istenen bilgileri ilgili kuruluşlardan alır, bu bilgiler yardımı ile akım verilerindeki düzeltmeleri yapar, gerekli olan ölçüm ve etütlerin yapılmasını sağlar, sonuçları yayınlar.
e) Sediment ve erozyon çalışmaları ile ilgili yenilik ve gelişmeleri takip ederek bunların idarece yürütülen etütlerde ve çalışmalarda uygulanmasını sağlar.

Sediment etütleri ve laboratuvar şefliği, aşağıda belirtilen işleri yapar.

a) Sediment ölçüm istasyonlarından alınan sediment örneklerinin gerekli laboratuvar analizlerini yapar, sonuçlarını yayınlar.
b) Akım gözlem istasyonlarından veya gerekli görülen yerlerden alınan suların kalite kontrol ve analizlerini yapar, sonuçlarını yayınlar.
c) Dairenin sediment ölçüm istasyonlarında yapılan sediment taşınımı ile ilgili gözlemleri değerlendirir ve sonuçlarını yayınlar.

EİE Genel Müdürlüğü; tüm ülke akarsularında kurduğu hidrometrik ölçüm ağı sayesinde 1935'den günümüze dek akım ölçümleri yapmaktadır. Bu çalışmalarına, 1962'de sediment ölçümlerini ve 1970'de de su kalitesi ölçümlerini eklemiştir. Su kalitesi konusunda aşağıdaki görevler yapılmaktadır:

a) Su kalite değişkenlerinin yere ve zamana göre değişimlerinin izlenmesi;
b) Doğal ve insan müdahalesi sonucunda su kalitesinin nasıl etkilediğinin belirlenmesi;
c) Su kalitesinin korunması ve kontrolü için alınan önlemlerin etkinlik derecelerinin saptanması;
d) Suyun niteliğinin konulan standartlara uyumunun izlenmesi;
e) ÇED, çevre etki değerlendirilmesi, amacıyla gerekli olan bilgilerin temini;
f) Belli bir bölgede, genel kapsamda su kalitesi özelliklerinin değerlendirilmesi veya halihazır durum envanterinin çıkarılması;
g) Akarsularda kütle taşınımının incelenmesi;
h) Su kalitesinin modellenmesi;

1.3. Bölge Şeflikleri

Hidrolik Etütler Dairesi Başkanlığı, Hidrometrik Rasatlar Şube Müdürlüğüne bağlı 11 adet hidrometri bölge şefliği çalışmalarına devam etmektedir. Bölge şeflikleri aşağıdaki gibidir.

I. Hidrometri Bölge Şefliği (Elaziğ)
II. Hidrometri Bölge Şefliği (Erzincan)
III. Hidrometri Bölge Şefliği (Samsun)
IV. Hidrometri Bölge Şefliği (Bursa)
V. Hidrometri Bölge Şefliği (Aydın)
VI. Hidrometri Bölge Şefliği (Adana)
VII. Hidrometri Bölge Şefliği (Ankara)
VIII. Hidrometri Bölge Şefliği (Van)
IX. Hidrometri Bölge Şefliği (Rize)
X. Hidrometri Bölge Şefliği (Isparta)
XI. Hidrometri Bölge Şefliği (Kayseri)

HİDROMETRİ BÖLGE ŞEFLİKLERİN ADRES VE TELEFONLARI

1. HİDROMETRİ BÖLGE ŞEFLİĞİ
elazig@eie.gov.tr
ALAN KODU 424
Kültür Mah. BahçeliSok. No:7/4 ELAZIG
ŞEF TELEFON 2374769
SERVİS TELEFON 2182938
FAX 2337889

2. HİDROMETRİ BÖLGE ŞEFLİĞİ
erzincan@eie.gov.tr
ALAN KODU 446
Gülabi Bey Mah.İtfaiye Cad. 967.SokNo:1 ERZİNCAN
ŞEF TELEFON 2235582
SERVİS TELEFON 2148008
FAX 2142082

3. HİDROMETRİ BÖLGE ŞEFLİĞİ
samsun@eie.gov.tr
ALAN KODU 362
Karşıyaka Mah.Dalmaçya Sok.No:2 SAMSUN
ŞEF TELEFON 2281878
SERVİS TELEFON 2382370
FAX 2381849

4. HİDROMETRİ BÖLGE ŞEFLİĞİ
bursa@eie.gov.tr
ALAN KODU 224
Şükraniye Mah.Yüce Sok. No:2 BURSA
ŞEF TELEFON 3602022
SERVİS TELEFON 3603300
FAX 3606949

5. HİDROMETRİ BÖLGE ŞEFLİĞİ
aydin@eie.gov.tr
ALAN KODU 256
Kurtuluş Mah.Garaj Cad. No:15 AYDIN
ŞEF TELEFON 2142028
SERVİS TELEFON 2252686
FAX 2120038

6. HİDROMETRİ BÖLGE ŞEFLİĞİ
adana@eie.gov.tr
ALAN KODU 322
Köprülü Mah.Mithat Özsan Bul.Atlı Spor Klü. YÜREĞİR-ADANA
ŞEF TELEFON 3226823
SERVİS TELEFON 3226821
FAX 3226823

7. HİDROMETRİ BÖLGE ŞEFLİĞİ
ankara@eie.gov.tr
ALAN KODU 312
Eskişehir Yolu 7. km No:166 ANKARA
ŞEF TELEFON 2955213
SERVİS TELEFON
FAX

8. HİDROMETRİ BÖLGE ŞEFLİĞİ
van@eie.gov.tr
ALAN KODU 432
Şerefiye Mah.Zerbank Sok.No:2 VAN
ŞEF TELEFON 2163225
SERVİS TELEFON
FAX 2147397

9. HİDROMETRİ BÖLGE ŞEFLİĞİ
rize@eie.gov.tr
ALAN KODU 464
Müftü Mah.Özel idare İşhanı4.Kat RİZE
ŞEF TELEFON 2131223
SERVİS TELEFON 2130355
FAX 2130356

10. HİDROMETRİ BÖLGE ŞEFLİĞİ
isparta@eie.gov.tr
ALAN KODU 246
Yedi Şehitler Mah.107.Cad. Suna Apt.No:112 ISPARTA
ŞEF TELEFON 2282562
SERVİS TELEFON 2282124
FAX 2282505

11. HİDROMETRİ BÖLGE ŞEFLİĞİ
kayseri@eie.gov.tr
ALAN KODU 352
Osman Kavuncu Cad.No:99/A MELİHGAZİ-KAYSERİ
ŞEF TELEFON 3301524
SERVİS TELEFON 3203080
FAX 3301523

Veri Talebi

EİE İdaresi genel Müdürlüğü, Hidrolik Etütler Dairesi tarafından yapılan çalışmalar sonucu elde edilen veriler tüm kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler, özel kuruluşlar ve tüm ilgilenen kişilere açıktır. Veriler ücret karşılığında temin edilebilir. Verilere üniversite ve öğrenci indirimleri uygulanmaktadır.

Veri talep etmek için;
1- Aşağıdaki veri talep dilekçesi formunu doldurunuz,
2- İstediğiniz verilerin fiyatını Veriler fiyatlandırma tablosundan hesaplayınız,
3- Eğer öğrenci veya üniversite personeli iseniz belirtilen indirimi yaparak fiyatları hesaplayınız (öğrenci veya üniversite öğretim elemanı iseniz kimliklerinizi ekleyiniz),
4- Fiyatlandırma tablosunda verilen hesap no'suna veri fiyatı tutarını havale ediniz,
5- Daha sonra bu belgeleri giriş sayfasında verilen e-mail'e veya faks'a yollayınız,
6- Talebiniz elimize geçer geçmez banka hesabı kontrol edildikten sonra veriler hazırlanarak e-mail veya posta adresinize gönderilecektir.